Een hoogwerker certificaat klinkt als een wettelijke eis, maar zo ligt het niet. De wet noemt geen verplicht certificaat, wel heeft je werkgever plichten rond instructie, deskundigheid en veilig werken op hoogte. Hieronder lees je wat er geregeld is, wat een cursus bewijst en wat je kunt vragen voordat je de bak in gaat.
Is een hoogwerker certificaat wettelijk verplicht?
Nee, de wet schrijft geen certificaat voor als je met een hoogwerker werkt. Minister Asscher van Sociale Zaken en Werkgelegenheid schreef in het antwoord op Kamervragen van 3 juni 2016: „Er is geen verplicht certificaat voor het personeel dat werkt met hoogwerkers.”
Het certificaat heeft wel een functie. In datzelfde antwoord van 3 juni 2016 staat: „Om de vereiste specifieke deskundigheid te verwerven worden in de markt opleidingen aangeboden die worden afgesloten met een certificaat. Een certificaat toont aan dat een opleiding is gevolgd.” Het papier bewijst dus dat je een training hebt gevolgd. Een wettelijke toegangsvoorwaarde is het niet.
De vragen kwamen van Kamerlid Kerstens (PvdA) en werden op 9 mei 2016 ingezonden, na een dodelijk ongeval in Zaltbommel. Twee personen vielen daar uit de werkbak van een verreiker. De minister noemt een verreiker in het antwoord „een type hoogwerker waarmee de last of werkbak op hoogte verplaatst kan worden”. Het antwoord gaat dus ook over dat type machine.
Een werkgever of opdrachtgever kan zelf een certificaat eisen. Dat is dan een eigen regel van dat bedrijf en geen eis uit de wet. Wil je weten welke papieren in jouw situatie gevraagd worden, vraag het dan aan je werkgever of de opleider. Een overzicht van andere bewijzen vind je in welke certificaten je nodig hebt in de techniek.
Wat moet je werkgever dan wel regelen?
Zonder verplicht certificaat is je werkgever niet van alle plichten af. De minister schreef op 3 juni 2016: „Voor personen die werken met hoogwerkers gelden de algemene bepalingen in de Arbowet.” Die algemene regels leggen duidelijke taken bij de werkgever, vooral op het gebied van voorlichting, instructie en het gebruik van arbeidsmiddelen.
In het antwoord uit 2016 noemt de minister de volgende bepalingen:
- Arbowet artikel 8: de werkgever zorgt dat je doeltreffend wordt ingelicht over je werk en de risico's ervan.
- Arbowet artikel 11: jij zorgt volgens je opleiding en de instructies van je werkgever voor je eigen veiligheid en die van anderen. Instructie over het juiste gebruik van arbeidsmiddelen valt hieronder.
- Arbobesluit artikel 7.6: arbeidsmiddelen met een specifiek gevaar mogen alleen worden gebruikt door werknemers die met het gebruik belast zijn.
- Arbobesluit artikel 7.11a: de gebruiksaanwijzing wordt in begrijpelijke vorm aan jou bekendgemaakt.
Over artikel 7.6 voegt de minister toe: „Dit moeten dus daarvoor geïnstrueerde werknemers zijn.” Een collega die de hoogwerker niet kent, mag er dus niet zomaar mee op pad worden gestuurd. De werkgever moet je eerst instrueren en de gebruiksaanwijzing begrijpelijk uitleggen, certificaat of niet.
Waarom spreekt de wet van specifieke deskundigheid?
Het begrip komt uit artikel 7.18 van het Arbobesluit, dat gaat over hijs- en hefwerktuigen. Volgens het antwoord van 3 juni 2016 moet degene die zo'n werktuig bedient over specifieke deskundigheid beschikken. De wet zegt niet hoe je die deskundigheid aantoont. Een opleiding is een manier, maar de wet noemt geen vaste cursus.
Het Ministerie van SZW publiceerde een leidraad over werken met een werkbak en werkplatform. Het nieuwsbericht van 4 maart 2022 vat het uitgangspunt zo samen: „Het uitgangspunt van de leidraad is dat het hijsen/heffen van werknemers uitsluitend is toegestaan met behulp van speciaal daarvoor bestemde arbeidsmiddelen (artikel 7.18 van het Arbeidsomstandighedenbesluit).”
Daar staat één uitzondering naast. Volgens hetzelfde bericht van 4 maart 2022 mag een werkbak in een hijswerktuig dat daar niet voor bedoeld is, alleen als er geen andere middelen mogelijk zijn en passende maatregelen worden genomen. Dat is artikel 7.23d, dat op 20 december 2021 is gewijzigd. Meer over dat beroep lees je in wat een kraanmachinist doet.
Vanaf welke hoogte gelden de regels voor werken op hoogte?
Vanaf 2,50 meter zijn maatregelen tegen valgevaar verplicht. Op Arboportaal staat nu: „Boven de 2,50 meter is dit wettelijk verplicht, maar ook onder de 2,50 meter moet de werkgever maatregelen treffen als er een risico is om te vallen.” De grens van 2,50 meter is dus geen vrijbrief voor lagere werkplekken.
De pagina wat de wet zegt over werken op hoogte noemt drie situaties waarin maatregelen nodig zijn: werken op 2,50 meter of meer, werken met een risico onder 2,50 meter (bijvoorbeeld boven water of bij verkeer) en arbeidsplaatsen die kunnen bewegen en valgevaar geven.
Daarnaast bepaalt de wet een volgorde. Arboportaal schrijft: „Werknemers mogen werkzaamheden op hoogte alleen uitvoeren vanaf een veilige en ergonomisch verantwoorde steiger, stelling, bordes of werkvloer. Als dat niet mogelijk is, dan moet het meest geschikte arbeidsmiddel worden gekozen om het werk zo veilig mogelijk uit te voeren.” Zie ook wat een steigerbouwer doet.
Vooraf stelt de werkgever zichzelf vragen, zoals of het werk ook niet op hoogte kan. Kan dat niet, dan komen extra afspraken in de RI&E en worden maatregelen genomen. Volgens Arboportaal gaan collectieve maatregelen altijd voor. Een hoogwerker is dan een middel dat de werkgever kan kiezen, niet een vanzelfsprekende eerste keuze.
Moet de hoogwerker zelf gekeurd zijn?
Ja, bij sommige arbeidsmiddelen is keuring nodig. Volgens Arboportaal moeten die na installatie en daarna periodiek worden gekeurd, op grond van artikel 7.4a van het Arbobesluit. Een deskundig persoon of instelling doet de keuring. De schriftelijke bewijsstukken moeten op de arbeidsplaats aanwezig zijn, digitaal of op papier.
Over de frequentie noemt de toelichting op het Arbobesluit dat „één keer per jaar keuren een veilige ondergrens is”, zo schrijft Arboportaal. Voor sommige categorieën is bovendien een aangewezen onafhankelijke instelling vereist, waaronder „hijs- en hefwerktuigen voor beroepsmatig personenvervoer” (artikel 6fa van het Warenwetbesluit machines).
Voor de machine zelf noemde de minister in 2016 een ander document. In het antwoord van 3 juni 2016 staat dat er een geldig certificaat van goedkeuring beschikbaar moest zijn op basis van artikel 7a van het Warenwetbesluit machines. Dat is iets anders dan jouw opleidingscertificaat: het gaat over de machine, niet over de bestuurder.
Een praktische tip: vraag het keuringsbewijs te zien voordat je de bak ingaat. Je werkgever moet de bewijsstukken op de arbeidsplaats hebben. Zie je geen bewijs of weet niemand waar het ligt, dan is dat een goede reden om eerst te overleggen voordat je omhoog gaat.
Hoe groot is het risico om te vallen?
Vallen is een groot risico in het werk. De Arbeidsinspectie meldde op 26 augustus 2024 over haar jaarlijkse Monitor arbeidsongevallen dat zij in het jaar daarvoor 2.448 ongevalsonderzoeken afrondde, met 2.386 slachtoffers, van wie 69 dodelijk. Volgens het nieuwsbericht van de Arbeidsinspectie geldt: „'Vallen' is het meest voorkomende ongevalstype.”
Die cijfers gaan over alle arbeidsongevallen en niet alleen over hoogwerkers. Voor hoogwerkers noemde de minister in 2016 een eigen aantal. Volgens het antwoord van 3 juni 2016 komt het „neer op gemiddeld 14 ernstige ongevallen per jaar (waarbij werknemers slachtoffer waren)”. Dat getal komt uit 2016 en is geen actueel cijfer.
Een ernstig ongeval is een ongeval met ziekenhuisopname, blijvend letsel of overlijden. Volgens de Arbeidsinspectie moet de werkgever zo'n ongeval direct melden. Meer over melden en aansprakelijkheid lees je in arbeidsongeval in de techniek.
Waarom kiezen werkgevers toch voor een cursus?
Een cursus is een manier om te laten zien dat je werknemers deskundig zijn. De minister schreef in 2016 dat opleidingen in de markt worden aangeboden en dat een certificaat aantoont dat een opleiding is gevolgd. Voor een werkgever is dat een bewijsstuk, ook voor de eigen administratie en voor een opdrachtgever.
Een werkgever of opdrachtgever kan zelf een certificaat eisen, bijvoorbeeld in een contract of op een project. Zo'n eis staat dan niet in de wet, maar in de afspraken van dat bedrijf. Vraag bij een sollicitatie dus of een certificaat wordt gevraagd, en zo ja, wie de opleiding betaalt.
Over kosten, duur en aanbieders van een hoogwerkercursus geeft dit artikel geen cijfers. Vraag de opleider of je werkgever om de actuele voorwaarden. Voor een ander voertuig lees je meer over het heftruckcertificaat.
Wil je weten wat een VCA-diploma inhoudt, lees dan het verschil tussen VCA basis en VCA vol of wat het VCA-diploma kost.
Wat doe je als je zonder instructie de hoogwerker in moet?
Begin met de regels uit het antwoord van 3 juni 2016. Daarin staat dat de werkgever je doeltreffend moet inlichten en dat alleen geïnstrueerde werknemers met zo'n arbeidsmiddel mogen werken. Heb je nog nooit een instructie gehad, dan is dat een goede reden om dat te zeggen voordat je omhoog gaat.
Je kunt de volgende dingen vragen:
- Vraag om een instructie over deze hoogwerker, voordat je de bak ingaat.
- Vraag naar de gebruiksaanwijzing en of die in begrijpelijke vorm beschikbaar is.
- Vraag het keuringsbewijs te zien, dat op de arbeidsplaats aanwezig moet zijn.
- Vraag welke maatregelen tegen valgevaar zijn genomen en wat er in de RI&E staat.
- Vraag of er een certificaat of opleiding nodig is voor dit project.
Jij hebt volgens artikel 11 van de Arbowet een eigen taak om aan je veiligheid en die van anderen te denken. Voel je je niet veilig, dan kun je dat bij je werkgever aankaarten. Een ernstig ongeval moet de werkgever melden.
Was dit artikel nuttig?
Laat het ons weten — zo maken we onze artikelen beter.

Veelgestelde vragen
Nee. Minister Asscher schreef op 3 juni 2016 in antwoord op Kamervragen dat er geen verplicht certificaat is voor personeel dat met hoogwerkers werkt. Wel gelden de algemene bepalingen in de Arbowet, waaronder instructie door je werkgever en specifieke deskundigheid.
Volgens het antwoord van de minister uit 2016 toont een certificaat aan dat een opleiding is gevolgd. Het is een bewijs van training en geen wettelijke toegangsvoorwaarde. Een werkgever of opdrachtgever kan zelf wel een certificaat eisen.
Boven de 2,50 meter zijn maatregelen tegen valgevaar wettelijk verplicht. Volgens Arboportaal moet de werkgever ook onder de 2,50 meter maatregelen treffen als er een risico is om te vallen, bijvoorbeeld boven water of bij verkeer.
Sommige arbeidsmiddelen vragen om keuring na installatie en periodieke keuring, volgens artikel 7.4a van het Arbobesluit. De bewijsstukken moeten op de arbeidsplaats aanwezig zijn. Je kunt het keuringsbewijs dus vragen te zien voordat je omhoog gaat.
De werkgever. Volgens de Arbeidsinspectie moet die ernstige ongevallen, met ziekenhuisopname, blijvend letsel of overlijden, direct melden. Als werknemer hoef je dat dus niet zelf te regelen, maar je kunt wel zeggen wat er is gebeurd.
Bronnen
- antwoord op Kamervragen van 3 juni 2016(zoek.officielebekendmakingen.nl)
- nieuwsbericht van 4 maart 2022(arboportaal.nl)
- Arboportaal(arboportaal.nl)
- wat de wet zegt over werken op hoogte(arboportaal.nl)
- Arboportaal(arboportaal.nl)
- nieuwsbericht van de Arbeidsinspectie(nlarbeidsinspectie.nl)



