Wie met elektrische installaties werkt, komt de NEN 3140 tegen: een norm met rollen als VOP, VP en IV/WV. Een NEN 3140 cursus leert je veilig werken, maar is geen wettelijk diploma dat je vanzelf bevoegd maakt. Hieronder lees je wat de norm regelt, wat de trainingen bij NEN inhouden en wat ze kosten.
Wat is NEN 3140 en voor welke installaties geldt de norm?
Over de reikwijdte is NEN duidelijk, en dat bepaalt voor welke installaties de regels gelden. De normorganisatie schrijft op haar pagina over laagspanningsinstallaties: „NEN 3140 is van toepassing op de bedrijfsvoering van elektrische installaties en apparatuur tot een nominale spanning van 1000 Volt wisselspanning en 1500 V gelijkspanning.”
De norm is gebaseerd op NEN-EN 50110. Voor hogere spanningen is NEN 3840 de verwante norm. NEN 3140 geldt voor de elektrische installaties van gebouwen, voor grote machines en industriële installaties en voor elektrische arbeidsmiddelen. Dat staat op de NEN-pagina over de norm.
De norm is niet beperkt tot elektrotechnische bedrijven. NEN schrijft dat werkgevers er niet onderuit kunnen, „niet alleen in de elektrotechniek, maar in alle sectoren van het bedrijfsleven”. Een huismeester, een procesoperator of een mechanisch monteur kan er dus ook mee te maken krijgen. Waar het werk uit bestaat, lees je in wat doet een elektromonteur.
Het wettelijke kader is breder dan de norm zelf. NEN schrijft: „De Nederlandse wet stelt dat elektrische installaties en apparaten veilig moeten zijn en dat werkzaamheden met of aan deze installaties veilig moeten worden uitgevoerd.” NEN 3140 werkt dat uit voor de praktijk.
Is een NEN 3140 cursus verplicht?
NEN geeft op de veelgestelde vragen een genuanceerd antwoord. Het antwoord begint met: „Strikt genomen niet, maar werkgevers kunnen er niet onderuit.” De norm toepassen is dus formeel niet verplicht, maar de arbowetgeving laat de werkgever wel zorgen voor veilig werk.
Door de norm toe te passen kan een werkgever laten zien dat die aan de arboverplichtingen voldoet. NEN biedt voor de rollen VOP, VP en IV/WV elk een training aan. De cursus is een manier om zo'n rol in te vullen. Een wettelijk diploma is het niet.
Het belang van opleiding blijft groot. Het Arboportaal schrijft: „De meeste ongelukken met elektrische installaties gebeuren door het werken met ondeugdelijk materiaal. Of doordat gewerkt wordt zonder de juiste opleiding of voldoende ervaring en kennis.” Een overzicht van andere papieren vind je in welke certificaten heb je nodig in de techniek.
Wat is het verschil tussen VOP, VP en IV/WV?
Dit zijn drie rollen met elk een eigen NEN-training. Hoe zwaarder de rol, hoe meer verantwoordelijkheid en hoe hoger het technische niveau dat NEN vooraf verwacht bij de deelnemers. De drie trainingen bij NEN, zoals vermeld in oktober 2026, zijn:
- VOP, voldoende onderricht persoon: voor iedereen met elektrotechnische werkzaamheden met een beperkt elektrotechnisch risico en/of toegang tot schakelruimten, zoals IT'ers, procesoperators, mechanisch monteurs, huismeesters en conciërges (NEN).
- VP, vakbekwaam persoon: voor werk aan laagspanningsinstallaties onder de verantwoordelijkheid van een werkverantwoordelijke (WV), zoals herstelwerkzaamheden, kleine modificaties en eerstelijns storingzoeken (NEN).
- IV/WV, installatieverantwoordelijke en werkverantwoordelijke: de rollen die verantwoordelijk zijn voor installatie en werk en die de wetgeving en normen moeten kennen (NEN).
Voor de VP-training heb je volgens NEN een lager elektrotechnisch niveau nodig. De exacte woorden: „Voor deze training heeft u een lager elektrotechnisch niveau nodig, door opleiding en/of ervaring (MBO-niveau 2).” Voor de IV/WV-training is minimaal een middelbaar elektrotechnisch niveau nodig, MBO-niveau 4, door opleiding en/of ervaring.
Wat die niveaus betekenen, lees je in het verschil tussen mbo niveau 2, 3 en 4. Het verschil tussen de beroepen zelf staat in verschil elektricien en elektromonteur.
Wat leer je op een VOP-cursus?
NEN omschrijft het doel van de VOP-training zo: „Tijdens de training 'NEN 3140: Voldoende Onderricht Persoon (VOP)' leert u hoe u veilig werkzaamheden aan elektrische installaties met beperkte risico's kunt uitvoeren.” De training is opgebouwd uit theorie, procedures en praktijkcasussen volgens het programma van NEN.
- de risico's van elektriciteit en de klasse-indeling van apparatuur
- verhoogd risico en kortsluiting
- een inleiding op NEN 3140 en voorbeelden van VOP-werkzaamheden
- procedures zoals spanningsloos werken en werken op veilige afstand
- persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM)
- werken volgens een schakelbericht
- praktijkcasussen
De VP-training behandelt volgens het programma van NEN onder meer kwalificatie en opleiding, aanwijzingen, standaardprocedures, werkprocedures en het schakelbericht. De IV/WV-training gaat volgens NEN over taken en verantwoordelijkheden van de rollen, de aanwijzingsstructuur, toezicht en de inspectie van installatie en arbeidsmiddelen.
Wat kost een NEN 3140 cursus en hoe lang duurt die?
De prijzen hieronder zijn die van NEN zelf, zoals vermeld in oktober 2026. Elke training duurt één dag. De VOP-training loopt van 9.30 tot 16.30 uur. Andere opleiders hanteren eigen prijzen, dus vergelijk de aanbieders voordat je een cursus boekt of laat boeken.
- VOP: vanaf €630,00 exclusief btw (€762,30 inclusief btw) per deelnemer, klassikaal of als e-learning, maximaal 20 deelnemers (NEN).
- VP: vanaf €630,00 exclusief btw (€762,30 inclusief btw) per deelnemer, klassikaal, maximaal 15 deelnemers (NEN).
- IV/WV: vanaf €720,00 exclusief btw (€871,20 inclusief btw) per deelnemer, maximaal 20 deelnemers (NEN).
Vraag vooraf of de cursus voor jouw functie nodig is en of het bedrijf de kosten draagt. Wil je met een cursus je loopbaan opbouwen, kijk dan ook naar elektromonteur worden zonder diploma.
Ben je met een cursus meteen bevoegd?
Nee, een cursus alleen maakt je niet bevoegd. NEN schrijft dat de norm ook de bevoegdheden regelt: „Ook regelt de norm de bevoegdheden om bepaalde vaktechnische handelingen te verrichten.” Die bevoegdheden worden binnen de organisatie vastgelegd, op de NEN-pagina over de norm.
Daarbij werkt de norm met aanwijzingen. NEN noemt het aanwijzingsformulier en de aanwijzingsstructuur. In de IV/WV-training komen aanwijzingen binnen en buiten de organisatie aan bod, volgens het programma van NEN. Je werkgever bepaalt dus mee wat jij mag doen.
Vraag je werkgever daarom hoe aanwijzingen in jouw bedrijf zijn geregeld en welke rol bij jouw werk past. Een cursusbewijs helpt je daarbij, maar het is niet het enige wat telt. Over een ander veelgenoemd papier lees je in VCA basis of VCA vol.
Hoe vaak moet je herinstructie volgen?
NEN noemt geen vast aantal jaren voor herinstructie. Bij de VOP-training staat alleen: „Als VOP’er moet u regelmatig een herinstructie volgen.” Een vast interval kun je dus niet uit deze tekst halen. Zie het VOP-programma van NEN voor de actuele tekst.
Vraag bij je werkgever of opleider na hoe vaak herinstructie voor jouw rol is afgesproken en leg het vast. Over een andere veiligheidstraining lees je in de BHV-cursus in de techniek.
Veilig werken: wanneer mag je onder spanning werken?
Eigenlijk bijna nooit. In NEN 3140 bepaling 6.3.0.101 staat in de opmerking: „Onder spanning werken is in de praktijk bijna altijd een overtreding van het Arbobesluit.” NEN verwijst daarbij naar artikel 3.5 lid 5 van het Arbobesluit, waar staat wanneer het wel mag, op de NEN-pagina.
Het Arboportaal beschrijft waarom. Bij tien tot twintig milliampère kan al spierverkramping optreden die hartproblemen of zelfs een hartstilstand tot gevolg heeft. Bij hoogspanning (meer dan 1000 volt) is te dicht naderen van een geleider al heel gevaarlijk.
De maatregelen horen in de RI&E en het plan van aanpak. Het Arboportaal noemt als algemene regels:
- haal bij het werken aan installaties de spanning eraf
- zorg dat medewerkers goed zijn opgeleid
- werk alleen met dubbel geïsoleerd gereedschap
- vervang defecte isolatie meteen
- zorg voor goede afscherming van schakel- en stoppenkasten
- pas zoveel mogelijk lage spanning toe
- zorg voor een goede veiligheidsaarding
- houd bij hogere spanning meer afstand tussen lichaam en geleider
Wat verandert er aan NEN 3140?
De huidige uitgave is NEN 3140:2011+A3:2019, gepubliceerd op 1 juli 2019. Bij die wijziging is de visuele inspectie niet meer vast jaarlijks. De installatieverantwoordelijke bepaalt en legt de frequentie vast. Staat er niets vastgelegd, dan blijft de termijn een jaar, volgens NEN.
In 2019 zijn ook de eisen in het aanwijzingsformulier en de werkdomeinen van installatieverantwoordelijken en werkverantwoordelijken aangepast. Volgens de normpagina van NEN wordt de norm vervangen door NEN 3140:2026 Ontw., een ontwerp. Over de inhoud daarvan valt nu niets te zeggen.
Een norm is Nederlands: in een ander land gelden andere regels. NEN geeft als voorbeeld gereedschap dat naar Duitsland gaat, waarvoor de inspectie de Duitse regels volgt.
Was dit artikel nuttig?
Laat het ons weten — zo maken we onze artikelen beter.

Veelgestelde vragen
Strikt genomen niet, schrijft NEN, maar werkgevers kunnen er niet onderuit. Zij moeten onder de arbowetgeving zorgen voor veilig werk en kunnen met de norm laten zien dat ze dat doen. Vraag je werkgever welke rol bij jouw werk past.
Een VOP voert werk uit met een beperkt elektrotechnisch risico, zoals een huismeester of procesoperator. Een VP werkt aan laagspanningsinstallaties onder de verantwoordelijkheid van een werkverantwoordelijke. Voor de VP-training vraagt NEN een lager elektrotechnisch niveau, MBO-niveau 2.
Bij NEN kosten de VOP- en VP-training vanaf €630,00 exclusief btw per deelnemer en de IV/WV-training vanaf €720,00 exclusief btw, zoals vermeld in oktober 2026. Elke training duurt één dag. Andere opleiders hanteren eigen prijzen.
NEN schrijft dat je als VOP'er regelmatig een herinstructie moet volgen. Een vast aantal jaren noemt NEN daarbij niet. Vraag je werkgever of opleider hoe vaak herinstructie voor jouw rol is afgesproken.
Onder spanning werken is volgens de opmerking bij bepaling 6.3.0.101 in de praktijk bijna altijd een overtreding van het Arbobesluit. Artikel 3.5 lid 5 van het Arbobesluit bepaalt wanneer het wel mag. Een cursus verandert daar niets aan.
Bronnen
- pagina over laagspanningsinstallaties(nen.nl)
- Arboportaal(arboportaal.nl)
- NEN(nen.nl)
- NEN(nen.nl)
- NEN(nen.nl)
- normpagina van NEN(nen.nl)



