Klokkenluider in de techniek: zo meld je een misstand

Wat is een klokkenluider precies?

Een klokkenluider stelt misstanden in een bedrijf of organisatie aan de kaak, schrijft de Rijksoverheid. De wet spreekt van een melder: een persoon die in de context van het werk een vermoeden van een misstand meldt of openbaar maakt. Die omschrijving staat in artikel 1 van de Wet bescherming klokkenluiders.

De Wet bescherming klokkenluiders is op 18 februari 2023 in werking getreden, volgens een Kamerbrief van 3 maart 2025. De wet voert een Europese richtlijn uit 2019 uit en vervangt de Wet Huis voor klokkenluiders uit 2016. Wat er sindsdien geldt, lees je hieronder.

Wanneer is iets een misstand?

Niet elk probleem op het werk is een misstand in de zin van de wet. Volgens artikel 1 van de Wet bescherming klokkenluiders gaat het om een schending van Europees recht, of om een handeling of nalatigheid waarbij het maatschappelijk belang in het geding is. Speelt alleen je eigen belang, zoals bij een persoonlijk conflict, dan niet.

Bij dat maatschappelijk belang noemt artikel 1 onder meer een schending van een wettelijk voorschrift en „een gevaar voor de volksgezondheid, voor de veiligheid van personen, voor de aantasting van het milieu”.

Het maatschappelijk belang is volgens de wet in ieder geval in het geding als het niet alleen om persoonlijke belangen gaat en er sprake is van een patroon of structureel karakter, of als de handeling ernstig of omvangrijk is. Volgens de Kamerbrief vinden zowel melders als werkgevers het begrip misstand complex en moeilijk te begrijpen.

Wie wordt er door de wet beschermd?

De bescherming is niet beperkt tot werknemers in vaste dienst. Volgens artikel 1 van de Wet bescherming klokkenluiders gaat het om „toekomstige, huidige of vroegere werkgerelateerde activiteiten in de publieke of private sector”. Ook een sollicitant of een oud-werknemer kan dus onder de bescherming vallen.

Bij de presentatie van het wetsvoorstel noemde de Rijksoverheid naast werknemers en ambtenaren ook vrijwilligers, stagiairs, zzp'ers, (onder)aannemers, aandeelhouders en sollicitanten. Voor technici die als zzp'er of via een onderaannemer op een project werken, is dat relevant. Ook wie een melder bijstaat en betrokken derden vallen volgens artikel 17ec van de wet onder de bescherming.

Hoe meld je een misstand binnen je bedrijf?

Werken er in de regel ten minste vijftig mensen bij je werkgever, dan moet die een interne meldprocedure hebben. Dat staat in artikel 2 van de Wet bescherming klokkenluiders. De werkgever moet je ook schriftelijk of elektronisch informeren over die procedure, over extern melden en over je rechtsbescherming als melder.

Volgens artikel 2 moet de procedure in ieder geval het volgende regelen:

• dat je schriftelijk, telefonisch of op verzoek in een gesprek op een locatie kunt melden
• bij welke onafhankelijke functionaris je het vermoeden kunt melden
• dat je een adviseur in vertrouwen kunt raadplegen
• dat je binnen zeven dagen een ontvangstbevestiging krijgt
• dat je binnen ten hoogste drie maanden na die bevestiging hoort hoe je melding is beoordeeld

Heeft je werkgever geen procedure terwijl dat wel moet, dan kan iedere belanghebbende werknemer volgens artikel 2 de kantonrechter vragen om de werkgever daartoe te verplichten. De ondernemingsraad heeft instemmingsrecht op de procedure. Meer daarover lees je in de ondernemingsraad in de techniek.

Hoeveel bedrijven hebben een meldprocedure: de cijfers

Lang niet alle werkgevers voldoen aan de plicht. Uit de Werkgevers Enquête Arbeid van TNO over 2024 blijkt dat 74% van de werkgevers met 50 of meer werknemers een meldprocedure heeft, meldt de Kamerbrief. Van die werkgevers heeft 54% de procedure aangepast aan de nieuwe wet.

De verschillen per sector zijn groot. Werkgevers in het openbaar bestuur (85%), de ICT (83%) en de zorg (80%) scoren volgens de Kamerbrief het hoogst. In de bouw heeft maar 57% van de werkgevers een meldprocedure, in de horeca 58% en in de vervoerssector 66%.

Wel geeft 83% van de werkgevers volgens de Kamerbrief aan dat ze hun medewerkers informeren over de meldprocedure. Vraag bij twijfel bij HR of de ondernemingsraad na of er een procedure is en wie de vertrouwenspersoon is.

Mag je ook direct buiten het bedrijf melden?

Ja. Je hoeft niet eerst intern te melden. Volgens artikel 17e van de Wet bescherming klokkenluiders ben je beschermd bij een melding aan je werkgever, maar ook bij een melding aan een bevoegde autoriteit. Volgens de Kamerbrief is „de mogelijkheid om direct extern te kunnen melden” een van de belangrijkste verbeteringen voor melders.

Welke autoriteiten bevoegd zijn, staat in artikel 2c van de wet. Het zijn onder meer de Autoriteit Consument en Markt, de Autoriteit Persoonsgegevens, de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming. Volgens de Kamerbrief is het Huis voor klokkenluiders aangewezen voor meldingen waarvoor geen andere autoriteit bevoegd is.

Werkgevers hebben volgens de Kamerbrief liever dat zaken eerst intern worden aangekaart. Het is geen voorwaarde voor je bescherming bij een melding aan een bevoegde autoriteit.

Welke bescherming heb je na een melding?

Je mag tijdens en na de behandeling van je melding niet worden benadeeld. Dat staat in artikel 17e van de Wet bescherming klokkenluiders. De voorwaarde is dat je redelijke gronden had om aan te nemen dat de informatie op het moment van melden juist was. Je hoeft dus niet achteraf gelijk te krijgen.

Wat als benadeling telt, staat in artikel 17da van de wet. Ook een dreiging met of een poging tot benadeling valt eronder. Voorbeelden uit de wet zijn:

• ontslag of schorsing
• een boete, demotie of het onthouden van bevordering
• een negatieve beoordeling of een schriftelijke berisping
• overplaatsing naar een andere vestiging
• discriminatie, intimidatie, pesterijen of uitsluiting

Word je na een melding benadeeld, dan wordt volgens artikel 17eb van de wet vermoed dat dit het gevolg is van je melding. De bewijslast verschuift daarmee naar de werkgever, schreef de Rijksoverheid: „Die zal moeten aantonen dat de benadeling niets met de melding te maken heeft.” Krijg je ontslag op staande voet, lees dan ook ontslag op staande voet in de techniek.

Waar krijg je advies als je twijfelt over een melding?

Bij het Huis voor klokkenluiders. Volgens de Rijksoverheid is dat een onafhankelijke instantie die vertrouwelijk advies geeft aan klokkenluiders, voor alle werkenden in Nederland, zowel binnen de overheid als in het bedrijfsleven. Het Huis kan na een melding ook onderzoek naar een misstand doen of laten doen.

Je identiteit is beschermd. Volgens artikel 1a van de Wet bescherming klokkenluiders wordt de identiteit van een melder niet bekendgemaakt zonder diens instemming. Volgens de Kamerbrief kan melden een zeer zwaar proces zijn, afhankelijk van de bedrijfscultuur. Win daarom op tijd advies in, bijvoorbeeld bij een vertrouwenspersoon of vakbond.

Gaat het om een acuut gevaar of een ongeval op de werkvloer, dan gelden ook de regels voor melden en aansprakelijkheid die je leest in arbeidsongeval in de techniek.