Ga naar hoofdinhoud
Opleiding

SCIOS Scope 8: wat is het en hoe word je inspecteur?

Norick Engberts· Specialist techniek10 min lezen
SCIOS Scope 8: wat is het en hoe word je inspecteur? aan het werk in een technische omgeving

SCIOS Scope 8 is het onderdeel van de SCIOS-certificatieregeling voor het inspecteren van elektrische installaties. Het certificaat gaat naar een bedrijf, niet naar jou als persoon. Hieronder lees je wat scope 8 inhoudt, waarom het niet verplicht is, wat je als inspecteur nodig hebt en hoe een bedrijf gecertificeerd wordt.

Wat is SCIOS Scope 8?

SCIOS is een certificatieregeling voor bedrijven die inspecties uitvoeren. Elke scope beslaat een eigen werkgebied. Volgens het scopeoverzicht van SCIOS gaat scope 8 over elektrische installaties, scope 9 over elektrische arbeidsmiddelen en scope 10 over de inspectie van elektrisch materieel op brandrisico volgens NTA 8220. Scope 8 is dus de scope voor wie installaties inspecteert.

Let op wat er gecertificeerd wordt. Op de examenpagina van SCIOS staat dat „worden geen personen maar bedrijven gecertificeerd”. Het certificaat hangt dus aan een inspectiebedrijf. Jij als vakman wordt door je werkgever bevoegd verklaard om onder dat certificaat te inspecteren, en daarvoor heb je zelf een erkend examen nodig. Wat daarvoor nodig is, lees je verderop.

Wat is het verschil tussen Scope 8 PI en Scope 8 EBI?

Scope 8 bestaat sinds TD12 versie 8.0 van 18 oktober 2022 uit twee delen. De oorspronkelijke scope 8, de inspectie volgens NEN 3140, heet sindsdien Scope 8 PI. PI staat voor periodieke inspectie. Daarnaast kwam Scope 8 EBI erbij, de inspectie van elektrische installaties volgens NEN 1010. Het verschil zit dus in de norm waartegen je inspecteert.

SCIOS schrijft in de update van de certificatieregeling: „SCOPE 8 is verrijkt met SCOPE 8 EBI, de inspectie van elektrische installaties volgens NEN 1010,”. Over het bestaande deel zegt SCIOS: „De bestaande SCOPE 8 (Inspectie van elektrische installaties volgens NEN 3140) gaat SCOPE 8 PI heten.”

Het onderscheid past bij wat de twee normen doen. NEN schrijft: „NEN 3140 richt zich op het veilig werken aan en met elektrische installaties en arbeidsmiddelen. Voor oplevering van nieuwe elektrische installaties en arbeidsmiddelen zijn veel uitgebreidere inspecties noodzakelijk.” Meer over die tweede norm lees je in NEN 1010 voor elektrische installaties.

Is SCIOS Scope 8 verplicht?

Nee, scope 8 is niet wettelijk verplicht. Het staat een bedrijf vrij om zonder SCIOS-certificaat elektrische installaties te inspecteren. NEN zegt het over certificaten in het algemeen: „Er is geen wettelijke verplichting die zegt dat je een certificaat moet hebben om te mogen installeren of inspecteren.” Dat geldt voor personen én voor bedrijven.

NEN vervolgt: „Certificaten zijn niet verplicht: niet voor personen en niet voor bedrijven. Het kunnen tonen van een certificaat kan echter wel helpen om klanten te overtuigen van de deskundigheid van betreffende bedrijf/persoon.” Een certificaat is dus een bewijs van kwaliteit, geen toegangskaartje tot het vak.

Wat is dan wel verplicht?

Verplicht is de zorg voor veilig werk. Techniek Nederland schrijft: „Volgens de Arbowet en het Arbobesluit is de werkgever verantwoordelijk voor een goed veiligheidsbeleid én de uitvoering ervan.” De Arbeidsinspectie gebruikt volgens dezelfde bron de Arbowet, het Arbobesluit en de Arbocatalogus als meetlat. Een werkgever die zich daar niet aan houdt, riskeert een waarschuwing, een boete of in ernstige gevallen een strafzaak.

De norm NEN 3140 is het gereedschap om aan die plicht te voldoen. Op de vraag of toepassen verplicht is, antwoordt NEN: „Strikt genomen niet, maar werkgevers kunnen er niet onderuit. Niet alleen in de elektrotechniek, maar in alle sectoren van het bedrijfsleven. Zij zijn volgens de Nederlandse arbowetgeving verplicht te zorgen voor de veiligheid van hun werknemers. Met het toepassen van deze norm kunnen werkgevers aantonen aan hun arboverplichtingen te voldoen.”

Waarom halen bedrijven het certificaat dan toch?

Een certificaat maakt de kwaliteit van een bedrijf zichtbaar, en dat is precies wat NEN in het eerdere citaat noemt. De regeling stelt bovendien eisen aan personeel en meetinstrumenten, zoals de pagina over certificeren uitlegt. Ook kunnen opdrachtgevers de bevoegdheden van inspecteurs controleren op achternaam en geboortedatum.

Op de pagina over certificeren noemt SCIOS verzekeraars alleen bij scope 10. SCIOS schrijft dat certificatie voor brandrisico-inspecties van elektrisch materieel, dus scope 10, voldoet aan „de eisen die verzekeraars stellen in de verzekeringspolissen”. Die uitspraak gaat over een andere scope en zegt niets over scope 8.

Wat heb je als inspecteur nodig voor scope 8?

Voor jou persoonlijk draait het om drie dingen: het diploma Basiskennis elektrotechniek, een door SCIOS erkend examen en een aanwijzing van je werkgever. In de update van de certificatieregeling schrijft SCIOS dat het diploma „een voorwaarde is voor deelname aan SCOPE 8, SCOPE 10 of SCOPE 12”. Zonder die basis kom je niet bij het scope-examen.

  • Diploma Basiskennis elektrotechniek, met toetsing op MBO-3/4 niveau.
  • Een SCIOS-erkend examen voor de scope waarin je inspecteert, afgelegd bij een door SCIOS aangewezen examenbureau.
  • Een aanwijzing van je werkgever, zodat je bevoegd bent om dit werk zelfstandig te doen.
  • Een werkgever die zelf SCIOS-gecertificeerd is voor scope 8, want alleen een bedrijf kan het certificaat hebben.

Over het basisdiploma schrijft SCIOS op de examenpagina: „Het examen toetst basiskennis elektrotechniek op MBO-3/4 niveau.” Sinds 1 juli 2025 moet je het diploma basiskennis elektrotechniek hebben behaald voordat je een scope-examen doet. Er bestaan vrijstellingen, dus kijk bij SCIOS of jouw opleiding of ervaring daarvoor in aanmerking komt.

Examens leg je alleen af bij een examenbureau dat SCIOS heeft aangewezen: het Instituut voor Technische Vakexamens, Parkstad Opleidingen of Van Empel Opleidingen. Verder noemt SCIOS een periodieke kennistoets eens in de zes jaar, die zich in de invoeringsfase bevindt. De praktijkaudits doen de certificatie-instellingen. Het diploma zelf maakt jou niet gecertificeerd: „Een diploma van een SCIOS examen is een voorwaarde om een medewerker bevoegd te kunnen verklaren.”

Wat is een aanwijzing precies?

Volgens Techniek Nederland moet iedereen die met elektriciteitsrisico's werkt daarvoor specifiek zijn geïnstrueerd en bevoegd zijn. Het bedrijf legt dat per medewerker vast in een aanwijzing. Er zijn er vier: installatieverantwoordelijke, werkverantwoordelijke, vakbekwaam persoon en voldoende onderricht persoon. Bij de rol vakbekwaam persoon noemt Techniek Nederland de inspecteur als voorbeeld.

Techniek Nederland omschrijft die rol zo: „Voert zelfstandig elektrotechnische werkzaamheden uit. Bijvoorbeeld als monteur, inspecteur of medewerker technische dienst.” Je werkgever mag je pas aanwijzen volgens de regel: „Je mag iemand pas aanwijzen als duidelijk is dat hij of zij voldoende kennis, ervaring en middelen heeft om de werkzaamheden veilig uit te voeren.” De rollen en de bijbehorende cursus staan in de NEN 3140-cursus voor VOP, VP en IV.

Hoe wordt een bedrijf SCIOS-gecertificeerd?

Een bedrijf begint met een keuze. De pagina over certificeren zegt: „De eerste stap is dat u zelf moet vaststellen voor welke scope en welk werkgebied u zich wilt laten certificeren.” Daarna bouwt het bedrijf de organisatie op die de regeling vraagt en meldt het zich aan bij een geaccrediteerde certificatie-instelling.

  1. Het bedrijf kiest de scope en het werkgebied waarvoor het gecertificeerd wil worden.
  2. Het bedrijf richt een kwaliteitssysteem in op basis van NEN-EN-ISO 9001, aangevuld met de eisen van SCIOS.
  3. Het bedrijf zorgt voor medewerkers met een SCIOS-erkend examen en voor goedgekeurde meetinstrumenten.
  4. Het bedrijf vraagt certificatie aan bij een geaccrediteerde certificatie-instelling (CI).
  5. De CI beoordeelt eerst de organisatie in een systeemaudit en daarna de medewerkers in praktijkaudits.
  6. Bij een positief resultaat overhandigt de CI het SCIOS-certificaat en registreert het bedrijf zich in het SCIOS-portaal, waarvoor SCIOS een afdracht per scope en per bevoegd persoon rekent.

Die beoordeling bestaat volgens SCIOS uit „een organisatiegericht deel (systeemaudit) en een persoonsgericht deel (praktijkaudits).” De praktijkaudits volgen pas na een positieve systeemaudit. Over de eisen aan het personeel zegt de regeling: „De medewerkers moeten een door SCIOS erkend examen met goed gevolg hebben afgelegd.” Het certificaat krijgt het bedrijf: „Wanneer de certificatie met succes is afgerond, zal de CI u het SCIOS Certificaat overhandigen.”

Na certificering gelden er afspraken binnen de regeling. Per 1 april 2024 is het verplicht om EBI- en PI-inspecties af te melden in het SCIOS-afmeldsysteem, meldt SCIOS in de update van de certificatieregeling. Die verplichting geldt binnen de regeling, niet vanuit de wet.

Wat is een assistent inspecteur?

Sinds 1 november 2024 kent de regeling de assistent inspecteur. Volgens de update van de certificatieregeling mag deze functionaris „onder voorwaarden bepaalde werkzaamheden binnen SCOPE 8, SCOPE 10 en SCOPE 12 uitvoeren.” Welke werkzaamheden en voorwaarden dat precies zijn, leg je voor aan je werkgever en zoek je op bij SCIOS zelf.

Naast de inspecteur bestaat er dus een tussenrol. Of die rol bij jouw situatie past, hangt af van de voorwaarden die SCIOS stelt en van wat je werkgever toestaat.

Waar draait inspecteren volgens NEN 3140 om?

Bij NEN 3140 gaat het om bedrijfsvoering. Techniek Nederland legt uit dat daaronder het onderhoud, gebruik, beheer en de inspectie van elektrische installaties en elektrische arbeidsmiddelen valt, plus het werken aan, met of in de buurt daarvan. Volgens Techniek Nederland is NEN 3140+A3 sinds augustus 2019 de standaard in Nederland.

NEN schrijft dat de norm van toepassing is op installaties „tot een nominale spanning van 1000 Volt wisselspanning en 1500 V gelijkspanning.” Sinds 2019 staat de frequentie van de visuele inspectie niet meer vast op een jaar. De installatieverantwoordelijke bepaalt en legt vast hoe vaak er wordt gekeken. Alleen als er niets is vastgelegd, blijft de termijn een jaar.

Techniek Nederland noemt als vraag die een organisatie moet kunnen beantwoorden: „Hoe vaak inspecteer je installaties en arbeidsmiddelen? Wie doet dat en met welke middelen?” Het belang van goed opgeleide mensen blijkt uit de Arboportaal: „De meeste ongelukken met elektrische installaties gebeuren door het werken met ondeugdelijk materiaal. Of doordat gewerkt wordt zonder de juiste opleiding of voldoende ervaring en kennis.”

De norm zelf verandert mee. De huidige uitgave is volgens NEN NEN 3140:2011+A3:2019, met publicatiedatum 1 juli 2019. NEN meldt dat deze wordt vervangen door een nieuwe versie. Voor NEN 3140:2026 Ontw. staat een publicatiedatum van 1 april 2026 en de status Ontwerp. Houd de status van de norm in de gaten.

Wat betekent scope 8 voor je loopbaan?

Je kunt niet op eigen houtje scope 8 halen, want het certificaat is van een bedrijf. Het begint met een technische basis: het diploma Basiskennis elektrotechniek, daarna een SCIOS-erkend examen en een aanwijzing van je werkgever. Wie al in de elektrotechniek werkt, zit dus dichter bij dat pad.

SCIOS toetst de basiskennis op MBO-3/4 niveau. Wat een elektromonteur dagelijks doet, lees je in wat doet een elektromonteur. De opleidingsroutes staan in elektrotechniek: mbo of hbo. Wat de functie oplevert, vind je bij wat verdient een elektromonteur.

Welke andere bewijzen je in de techniek nodig kunt hebben, zie je in welke certificaten heb je nodig in de techniek. Zo weet je welke daarvan verplicht zijn en welke je bedrijf alleen kiest om kwaliteit te laten zien.

#SCIOS#Elektrotechniek#Certificaten#NEN 3140

Was dit artikel nuttig?

Laat het ons weten — zo maken we onze artikelen beter.

Portret van Norick Engberts

Norick Engberts

Specialist techniek bij MijnTechCarrière

Bekijk alle artikelen van Norick →

Veelgestelde vragen

Nee. Volgens NEN is er geen wettelijke verplichting om een certificaat te hebben om te mogen installeren of inspecteren, niet voor personen en niet voor bedrijven. Een certificaat kan wel helpen om klanten te overtuigen van de deskundigheid van een bedrijf of persoon.

Nee. SCIOS certificeert bedrijven, geen personen. Jij legt een SCIOS-erkend examen af, en je werkgever kan je daarmee bevoegd verklaren. Het gecertificeerde bedrijf houdt het certificaat. Het examendiploma is een voorwaarde voor die bevoegdverklaring, maar maakt jou niet zelf gecertificeerd.

Scope 8 PI is de inspectie van elektrische installaties volgens NEN 3140 en heette eerst gewoon scope 8. Scope 8 EBI is de inspectie volgens NEN 1010. Beide zijn sinds TD12 versie 8.0 van 18 oktober 2022 onderdeel van scope 8.

Je hebt het diploma Basiskennis elektrotechniek nodig. SCIOS noemt dit een voorwaarde voor deelname aan scope 8, 10 of 12. Het toetst op MBO-3/4 niveau en moet sinds 1 juli 2025 zijn behaald voordat je een scope-examen doet. Er bestaan vrijstellingen, die je bij SCIOS kunt nagaan.

Een geaccrediteerde certificatie-instelling geeft het certificaat af nadat het bedrijf de beoordeling heeft doorlopen. Die bestaat uit een systeemaudit en praktijkaudits. Daarna registreert het bedrijf zich in het SCIOS-portaal.

Bronnen

  1. scopeoverzicht van SCIOS(scios.nl)
  2. examenpagina van SCIOS(scios.nl)
  3. update van de certificatieregeling(scios.nl)
  4. NEN(nen.nl)
  5. NEN(nen.nl)
  6. Techniek Nederland(technieknederland.nl)
  7. pagina over certificeren(scios.nl)
  8. Arboportaal(arboportaal.nl)
  9. NEN(nen.nl)
  10. NEN 3140:2026 Ontw.(nen.nl)

Lees ook