Studiekostenbeding in de techniek: wat moet je terugbetalen?

Wat is een studiekostenbeding?

Een studiekostenbeding is een afspraak dat je opleidingskosten geheel of deels terugbetaalt als je binnen een bepaalde tijd na de opleiding vertrekt. Je werkgever betaalt de cursus, het examen of je bbl-schooldagen, en in ruil blijf je een afgesproken periode in dienst. Vertrek je eerder, dan betaal je volgens de afgesproken staffel een deel terug.

In de techniek gaat het vaak om certificaten, vakopleidingen of een bbl-traject. Belangrijk: niet elke opleiding mag onder zo'n beding vallen. De wet maakt een scherp onderscheid tussen verplichte en niet-verplichte scholing. Welke certificaten je in de techniek nodig hebt, lees je in welke certificaten heb je nodig in de techniek.

Verplichte scholing: mag je werkgever kosten terugvragen?

Nee. Moet je werkgever je op grond van een wet, cao of overheidsregeling scholing geven, dan moet die scholing volgens artikel 7:611a lid 2 BW kosteloos zijn en telt de tijd als arbeidstijd. Lid 4 is daarover helder: „Een beding waarbij de kosten van scholing als bedoeld in lid 2 worden verhaald [...] is nietig.” Bron: BW 7:611a

Techniek Nederland, de werkgeversvereniging van installateurs, schrijft dat al eerder afgesloten studieovereenkomsten en terugbetalingsregelingen niet meer geldig zijn als ze een verplichte opleiding betreffen Bron: Techniek Nederland, studiekostenovereenkomst. Volgens artikel 7:611a lid 5 BW mag je werkgever je ook niet benadelen omdat je je op dit recht beroept.

Welke opleidingen gelden als verplicht in de techniek?

De wet noemt geen lijst met opleidingen. Techniek Nederland geeft voorbeelden van wat zij als verplichte opleiding ziet: een veiligheidsopleiding zoals VCA, een opleiding die nodig is om je vakbekwaamheid te houden zoals het F-gassencertificaat, een training voor nieuwe software en een opleiding in een verbetertraject Bron: Techniek Nederland.

• Veiligheidsopleiding, bijvoorbeeld VCA: verplicht, dus voor rekening van de werkgever.
• Certificaat om je vak te mogen blijven uitoefenen, bijvoorbeeld F-gassen: verplicht.
• Training omdat je met nieuwe software gaat werken: verplicht.
• Opleiding die je werkgever voorschrijft in een functionerings- of verbetertraject: verplicht.
• Opleiding die je zelf kiest voor een betere carrièrepositie: meestal niet verplicht.

Wat een VCA-diploma kost en wie dat meestal betaalt, lees je in VCA-diploma: kosten en halen. Twijfel je of jouw opleiding verplicht is, vraag dat dan schriftelijk na voordat je tekent.

Bbl-opleiding: geldt daar een studiekostenbeding?

Volgens Techniek Nederland is een bbl-opleiding meestal geen verplichte opleiding: de leerling volgt een opleiding en heeft daar een leerbedrijf voor nodig. Kom je zelf met het voorstel om een bbl-opleiding te volgen voor een betere positie, dan is het ook niet verplicht. Schrijft je werkgever de bbl-opleiding voor in een verbetertraject, dan wel Bron: Techniek Nederland.

De cao Technisch Installatiebedrijf regelt dit in artikel 72 lid 3. Je werkgever kan als voorwaarde stellen dat je na je examen nog een tijd blijft, maar die voorwaarde „kan niet langer gelden dan maximaal één jaar na het afleggen van het examen”. De afspraak moet schriftelijk vóór de start van de opleiding, en geldt niet bij verplichte scholing Bron: cao Technisch Installatiebedrijf 2026-2028.

Vertrek je toch eerder, dan moet je volgens artikel 72 lid 4 het salaris terugbetalen dat je voor je schooldagen kreeg, plus kosten als boeken of reisgeld. Wat je als bbl'er verdient, lees je in bbl-salaris per leeftijd.

Aan welke voorwaarden moet een studiekostenbeding voldoen?

Een studiekostenbeding voor niet-verplichte scholing is toegestaan, maar alleen als het vooraf schriftelijk is vastgelegd. Achteraf kan je werkgever geen studiekosten in rekening brengen. Techniek Nederland adviseert werkgevers om per opleiding een aparte studiekostenovereenkomst te sluiten, met in elk geval de volgende punten Bron: Techniek Nederland, studiekostenovereenkomst.

• de naam van de opleiding;
• de precieze kosten per post: opleiding, boekengeld, examengeld en doorbetaalde schooldagen;
• een staffel of glijdende schaal: het terug te betalen bedrag wordt kleiner naarmate je langer blijft;
• de afspraak is ondertekend voordat de opleiding begint.

Mist een van die punten, bijvoorbeeld omdat de kosten niet per post zijn uitgesplitst of er geen staffel in staat, dan sta je sterker als je werkgever geld terugvraagt. Leg het beding naast deze lijst voordat je ontslag neemt.

Wat zeggen de technische cao's over studiekosten?

Elke cao regelt het anders. De cao Afbouw zegt in artikel 90 lid 4 dat de werkgever alle kosten betaalt van scholing die nodig is voor je functie, en die niet mag verrekenen met de transitievergoeding. Daarnaast heb je onder die cao recht op gemiddeld twee scholingsdagen per 12 maanden met behoud van loon Bron: cao Afbouw 2026-2027, artikel 90.

Volg je in overleg met je werkgever een cursus buiten het bedrijf om beter geschikt te worden voor je taak of een andere functie, dan betaalt je werkgever volgens artikel 91 lid 2 van de cao Afbouw ten minste 2/3 van de cursuskosten Bron: cao Afbouw 2026-2027, artikel 91.

De cao Metalektro schrijft in artikel 5.4.1 voor dat de werkgever een eigen studiekostenregeling vaststelt Bron: cao Metalektro 2026. Vraag die regeling dus op bij HR. Meer over de cao Afbouw lees je in het overzicht van de cao Afbouw 2026.

Ontslag met een studiekostenbeding: wat moet je terugbetalen?

Dat hangt af van je beding. Bij een staffel betaal je minder naarmate je langer blijft. Vergelijk het bedrag dat je werkgever vraagt met de kosten per post in de overeenkomst, en controleer of de opleiding niet onder verplichte scholing valt. In dat geval is het beding volgens artikel 7:611a lid 4 BW nietig Bron: BW 7:611a.

• Zoek je getekende studiekostenovereenkomst op en check de datum van ondertekening.
• Reken de staffel na op de peildatum die je overeenkomst noemt.
• Vraag een schriftelijke specificatie van het bedrag dat je werkgever wil verrekenen.
• Laat je bij twijfel adviseren door je vakbond of rechtsbijstandsverzekeraar.

Wat je verder regelt bij vertrek, zoals je opzegtermijn en eindafrekening, staat in ontslag nemen in de techniek. Heb je ook een concurrentiebeding getekend? Check dat dan ook. Op zoek naar een werkgever die je opleiding volledig betaalt? Doe de Banenscan.