Ga naar hoofdinhoud
Arbeidsvoorwaarden

Werken in de kou in de techniek: je rechten

Norick Engberts· Specialist techniek10 min lezen
Werken in de kou in de techniek: je rechten aan het werk in een technische omgeving

Werken in de kou kan in de techniek op allerlei plekken, van de steiger tot de koelcel. Met de winter in aantocht is het goed om te weten wat kou met je lichaam doet en wat je werkgever moet regelen. Hieronder lees je wat de wet zegt, wat de cao in bouw en infra toevoegt en welke maatregelen je mag verwachten.

Wat doet kou met je lichaam?

Je lichaam probeert de kerntemperatuur op 37 °C te houden. Daalt de inwendige temperatuur een halve graad, dan kunnen lichaamsfuncties verstoord raken, schrijft het Arboportaal. Onder de 35 °C spreek je van onderkoeling. Die kan uiteindelijk een hartstilstand veroorzaken. Kou is dus meer dan een vervelend gevoel bij het werk.

Vingers, handen, voeten, oren en neus koelen het snelst af. Mensen met een verminderde doorbloeding voelen kou sneller, en wie last heeft van Raynaud merkt dat vooral in de vingers. Dat raakt ook je vakwerk: met gevoelloze handen draai je een moer minder nauwkeurig aan en pak je gereedschap onhandiger vast.

Waarom is gevoelstemperatuur belangrijker dan luchttemperatuur?

Wind en tocht koelen een vochtige huid sneller af en blazen de warmte weg die je kleding vasthoudt. Het Arboportaal vindt het daarom soms beter om over gevoelstemperatuur te spreken dan over luchttemperatuur. Die cijfers per regio publiceert het KNMI. Op een open dak of een tochtige bouwplaats voelt het dus kouder dan het weerbericht zegt.

Werk je buiten? Dan loop je dit risico het meest. Het Arboportaal noemt bouwvakkers, stratenmakers, tuinmannen, postbodes, marktkooplieden, politieagenten en de agrarische sector. Ook in grote, tochtige en onverwarmde loodsen, koel- en vrieshuizen en de vis- en vleesverwerking is het risico reëel.

Wat zegt de wet over werken in de kou?

De wet noemt geen grenswaarde in graden. Het Arboportaal vat het zo samen: „De wet beschrijft geen specifieke temperaturen, maar wel dat werkgevers er alles aan moeten doen om gezondheidsrisico’s bij werknemers te voorkomen.” Je kunt dus niet zeggen dat je bij 5 graden mag stoppen, maar je werkgever moet wel maatregelen nemen. Bron: Arboportaal.

De kern staat in artikel 6.1 van het Arbobesluit. Lid 1 zegt: „Rekening houdend met de aard van de werkzaamheden die door de werknemers worden verricht en de fysieke belasting die daar het gevolg van is, veroorzaakt de temperatuur op de arbeidsplaats geen schade aan de gezondheid van de werknemers.” Zwaar werk vraagt dus een andere ondergrens dan stilzittend werk.

Lid 2 werkt dat uit in een volgorde. Kunnen de temperatuur of ongunstige weersomstandigheden de gezondheid toch schaden, dan krijg je persoonlijke beschermingsmiddelen. Helpen die niet genoeg, dan wordt de duur van het werk beperkt of wisselt het af met een verblijf op een plek met een goede temperatuur. Zo voorkom je gezondheidsschade volgens artikel 6.1.

Wat moet er in de RI&E staan?

Volgens het Arboportaal worden „de specifieke risico’s van werken in de kou” opgenomen in de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). Werk je buiten of in een koude loods, dan hoort kou daar dus in te staan, met de bijbehorende maatregelen. Vraag er gerust naar bij je leidinggevende of de veiligheidskundige.

Mag je zelf stoppen als het te koud wordt?

Niet zomaar op grond van de Arbowet. Artikel 29 geeft je het recht om het werk te onderbreken bij ernstig gevaar voor personen dat zo onmiddellijk dreigt dat een toezichthouder niet op tijd kan ingrijpen. Je behoudt je loon en mag er niet door worden benadeeld. Dat staat in artikel 29 van de Arbowet.

Die drempel is hoog. Je moet er in redelijkheid van uitgaan dat het gevaar ernstig en onmiddellijk is. Of kou daaronder valt, hangt dus af van de situatie. Stop je op eigen gezag, meld dat dan direct aan je werkgever, zoals lid 3 voorschrijft. Voor kou in bouw en infra bestaan er duidelijkere regels in de cao.

Werk je in een andere sector, bijvoorbeeld in de metaal of installatietechniek? Kijk dan in je eigen cao. Daar kunnen afspraken staan over kou.

Welke maatregelen en beschermingsmiddelen mag je verwachten?

Het Arboportaal somt op wat een werkgever kan doen. De lijst begint bij de werkplek zelf en eindigt bij de planning van het werk. Volgens de pagina met tips en maatregelen gaat het onder meer om de volgende punten, die je in de praktijk bij een toolbox-overleg kunt aanhalen:

  • de werkplek afschermen van kou, wind en regen
  • een pauze in een warme ruimte en warme dranken
  • gereedschap van isolerend materiaal
  • gereedschap niet op een koude plek laten liggen, vooral 's nachts niet
  • heatpacks
  • persoonlijke beschermingsmiddelen zoals warme kleding, schoenen en handschoenen
  • de duur van de werkzaamheden verkorten
  • afwisselen met werk op een warme plek

Het Arboportaal wijst ook op twee hulpmiddelen. De Werkklimaat app van de FNV rekent uit of werken bij een bepaalde temperatuur nog veilig is, en het KNMI publiceert de gevoelstemperatuur per regio. Wil je je eigen situatie bespreken, dan kun je volgens het Arboportaal terecht bij je werkgever, de arbodienst of een arbodeskundige.

Wie betaalt de spullen? Over werkkleding en gereedschap lees je meer in gereedschapsvergoeding en werkkleding in de techniek.

Wanneer mag je in de bouw en infra stoppen door kou?

In de bouw en infra regelt de cao meer dan de wet. In artikel 12 lid 4 van de cao Onwerkbaar weer Bouw & Infra mag je als buitenwerker stoppen als je het niet eens bent met je werkgever én de gevoelstemperatuur −6 °C of lager is. Het hoeft dus niet per se te vriezen.

Er is een tweede route. Vriest het, dan mag je ook stoppen als een van drie dingen speelt: je werkgever gaf geen winter- of doorwerkkleding, rijwegen of looppaden op de bouwplaats zijn niet begaanbaar, of er ligt een laag sneeuw op de werkplek die je niet met eenvoudige middelen weghaalt. Bron: artikel 12 lid 4.

Lid 5 regelt het moment. Geldt om 09.30 uur nog minstens een van die situaties, dan mag je de bouwplaats verlaten. De meting van 09.00 uur van het KNMI-weerstation in het postcodegebied van de bouwplaats beslist. Je loon loopt gewoon door. De cao zegt in lid 6: „Onwerkbaar weer is geen reden tot korting op het loon. De werkgever betaalt het vast overeengekomen loon door.” (cao, artikel 12).

Lid 7 zegt dat dit ook geldt als je werkgever het niet eens is met jouw besluit om te stoppen. Over vorstverlet, loonaanspraak en wat er verder bij onwerkbaar weer speelt, lees je alles in onwerkbaar weer in de bouw.

Let op: deze cao had een looptijd van 1 april 2024 tot en met 31 maart 2026. Volgens artikel 15 wordt ze daarna telkens stilzwijgend met een jaar verlengd, tenzij een partij opzegt. Controleer bij je werkgever welke versie nu geldt (artikel 15).

Hoe werkt het bij steigerbouw en nachtvorst in de infra?

Voor steigerbouwers geldt een eigen regeling. Bij een gevoelstemperatuur van −6 °C of lager mag je maximaal vier periodes van anderhalf uur effectief werken per dag, met tussendoor een opwarmpauze van minstens een kwartier. Je loon loopt daarbij door. Dat staat in lid 16 van de cao Onwerkbaar weer.

Wat het vak verder inhoudt, lees je in wat doet een steigerbouwer.

Wat geldt er bij nachtvorst op de weg?

Voor wegwerkzaamheden in de avond en nacht bevat de cao Bouw & Infra 2025-2027 in artikel 7.3.4 een duidelijke regel: „Tijdens nachtvorst wordt niet gewerkt; een uitzondering geldt voor spoedwerkzaamheden, waarbij de veiligheidsvoorschriften en de gezondheid van de werknemers zijn geborgd.” Spoedwerk blijft dus mogelijk, maar alleen met geregelde veiligheid.

Werk je in de infra, bijvoorbeeld als stratenmaker? Dan is dit artikel relevant voor jou. Over het vak lees je in wat doet een stratenmaker.

Wat staat er over winterkleding en PBM in de cao?

Werk je tijdens vorst? Dan heb je volgens artikel 7.3.3 van de cao Bouw & Infra 2025-2027 „recht op doelmatige winterkleding”. De kosten zijn voor de werkgever, die de kleding ook zelf verstrekt. Is de kleding kapot of versleten, dan krijg je een nieuwe. Je hoeft dus niet zelf een thermopak te kopen.

Voor persoonlijke beschermingsmiddelen uit de arbowetgeving geldt hetzelfde. Volgens artikel 7.3.2 zijn de kosten, bijvoorbeeld van helm, veiligheidsschoenen en werkhandschoenen, voor de werkgever. Verstrekt de werkgever de noodzakelijke PBM niet, dan mag je niet op de bouwplaats werken, zonder gevolgen voor je loon (cao, artikel 7.3.2).

Wil je in de bouw werken en weten welk certificaat je nodig hebt? Dan helpt het verschil tussen VCA basis of VCA vol je op weg.

Wat als je in een koelcel of koude loods werkt?

Werk je in de buitenlucht of in een onverwarmde loods of koelcel, dan is er volgens de Rijksoverheid kans dat je werkplek te koud is. Dat geldt ook voor koel- en vrieshuizen. Het Arboportaal noemt ze als risicoplek, naast de vis- en vleesverwerking. Voor die werkplekken noemt de bron geen vaste temperatuurgrens.

Dat betekent niet dat alles is toegestaan. Artikel 6.1 van het Arbobesluit werkt hier net zo. Kou moet in de RI&E staan, en bij een koelcel horen maatregelen zoals warme kleding, schoenen en handschoenen, een pauze in een warme ruimte en korter werken.

Werk je als koeltechnicus? Wat dat vak inhoudt, lees je in wat doet een koeltechnicus.

Wat doe je als je werkgever niets doet?

Begin met een gesprek. Leg uit wat er mist, bijvoorbeeld winterkleding of een warme pauzeplek, en noem de regel waarop je je beroept. Komen jullie er niet uit, dan kun je volgens de Rijksoverheid contact opnemen met een arbodeskundige of je arbodienst. Dat is geen conflict, maar een gewone stap.

Houd bij wat er gebeurt. Noteer data, tijden, de gevoelstemperatuur en welke kleding of voorzieningen ontbraken. Dat helpt als je later wilt aantonen dat de kou een probleem was, en het maakt een gesprek met je leidinggevende concreter. Werk je in een andere sector dan bouw en infra, bekijk dan eerst je eigen cao.

#Kou#Arbeidsomstandigheden#Bouw en infra#Winterkleding

Was dit artikel nuttig?

Laat het ons weten — zo maken we onze artikelen beter.

Portret van Norick Engberts

Norick Engberts

Specialist techniek bij MijnTechCarrière

Bekijk alle artikelen van Norick →

Veelgestelde vragen

Op grond van de Arbowet alleen bij ernstig en onmiddellijk dreigend gevaar. In bouw en infra geeft de cao Onwerkbaar weer buitenwerkers daarnaast het recht om te stoppen bij een gevoelstemperatuur van −6 °C of lager, als je het oneens bent met je werkgever. Werk je in een andere sector, kijk dan in je eigen cao.

De wet noemt geen vaste temperatuur. Volgens het Arboportaal moeten werkgevers er alles aan doen om gezondheidsrisico's te voorkomen. In bouw en infra geeft de cao wel een grens van −6 °C gevoelstemperatuur. Voor andere sectoren kijk je in je eigen cao.

In de bouw en infra wel. Volgens artikel 7.3.3 van de cao Bouw & Infra 2025-2027 heb je bij vorst recht op doelmatige winterkleding op kosten van de werkgever. Is de kleding kapot of versleten, dan krijg je een nieuwe.

In bouw en infra wel. De cao Onwerkbaar weer bepaalt dat onwerkbaar weer geen reden is voor loonkorting en dat de werkgever het vaste loon doorbetaalt. Dat geldt ook als de werkgever het niet eens is met jouw besluit om te stoppen.

Dezelfde wet: de werkgever moet gezondheidsschade door kou voorkomen en de risico's staan in de RI&E. Een vaste temperatuurgrens voor koelcellen of vrieshuizen noemen de bronnen niet. Lukt het niet met je werkgever, dan kun je een arbodeskundige of arbodienst inschakelen.

Bronnen

  1. Arboportaal(arboportaal.nl)
  2. Arboportaal(arboportaal.nl)
  3. artikel 6.1 van het Arbobesluit(wetten.overheid.nl)
  4. Arboportaal(arboportaal.nl)
  5. artikel 29 van de Arbowet(wetten.overheid.nl)
  6. cao Onwerkbaar weer Bouw & Infra(fnv.nl)
  7. cao Bouw & Infra 2025-2027(fnv.nl)
  8. Rijksoverheid(rijksoverheid.nl)

Lees ook